Soğuk Savaş’ın ardından kurulan tek kutuplu dünya hayali, Fukuyama'nın dediği tarihin sonunun geldiği illüzyonuyla birleştiğinde Batı başkentlerinde büyük bir konfor alanı yaratmıştı. On yıllar boyunca güvenliği ABD’nin nükleer şemsiyesine, enerjiyi ucuz Sovyet boru hatlarına, büyümeyi ise sınırsız küreselleşmeye dayandıran Avrupa Birliği; bugün kendi elleriyle ördüğü duvarların altında kalma tehlikesinde. "Uyuyan ayı" olarak tabir edilen jeopolitik gerçeği, Doğu’ya doğru yapılan genişleme hamleleriyle Rusya'yı uyandıran Avrupalılar, şimdi ellerindeki tükenen enstrümanlarla bu krizden nasıl çıkacaklarını bilemez hâlde.
*
Küreselleşmenin Geri Sarışı ve Zincirleme Reaksiyonlar
Bugün yaşananlar, küreselleşen dünyanın artık hızla gerilediğini, yerini sert bir "yerelleşme" ve korumacılık dalgasına bıraktığını açıkça gösteriyor. Hâlbuki bu sistemin en büyük kırılganlığı tam da buydu: Sömürülen Afrika'nın ardından, Orta Doğu’ya, Irak’a, Suriye’ye, İran’a atılan bombaların şarampnelleri, günün sonunda dönüp bizzat o bombaları atanların ekonomilerini vuruyor.
*
Amerika’nın İran hattında attığı bombaların parçaları ABD'ye düşmüş petrol fiyatlarını uçururken, iç politikada Trump'in seçim kayıplarını da beraberinde getirdi. Aynı şekilde, Avrupa ucuz Sovyet enerjisini ikinci plana iterek kendi elleriyle mahkûm olduğu üç kat pahalı Amerikan enerji kaynakları ve daralan tedarik zincirleriyle sanayi rekabet gücünü hızla yitiriyor. Dünyanın farklı coğrafyalarına atılan her kibrit, küreselleşmenin o kılcal damarları üzerinden artık doğrudan atanın içine Avrupa’nın kapısına dayanıyor.
*
İç Borçlar, Sosyal Devletin Çöküşü ve Sokaklara Yansıyan Kargaşa
Avrupa’nın işini zorlaştıran en büyük yapısal krizlerden biri de içerideki ekonomik ve malî çöküş sinyalleridir. Bütün Avrupa ülkelerinde artan iç borçlar, on yıllardır alıştıkları refah ve konfor düzeninin artık sürdürülemez olduğunu açıkça ortaya koyuyor.
Daha da önemlisi; güvenliği tamamen teslim ettikleri Amerika’nın bu mali ve askeri yükü artık sırtlamak istemediğini gören Avrupalı hükümetler, hızla savunma bütçelerini artırmak zorunda kalıyor. Ancak bu artışın faturası doğrudan halkın cebine kesiliyor. Savunma harcamalarına kaynak yaratabilmek için sağlık, eğitim, emeklilik ve sosyal haklardan yapılacak devasa kesintiler, Avrupa genelinde derin bir huzursuzluğu ve sokaklara taşan iç kargaşaları tetiklemektedir. Refah devletinin erimesi, toplumsal barışı dinamitlerken siyasi kutuplaşmayı da zirveye taşıyor.
*
Sahra Altı’ndan Akdeniz’e Kapanmayan Parantezler
Bu sıkışmışlık sadece enerji ve bütçede değil, sömürge geçmişinin faturalarında da ağır şekilde ödeniyor. Fransa’nın Sahra altı Afrika’dan dışlanması, yerel halkların tepkisinin yanı sıra Rusya’nın bölgedeki etkin kanallarla kurduğu yeni dengelerin bir sonucu. Buna benzer bir etkiyi dünyanın öbür ucundaki Yeni Kaledonya dan bile görmek mümkün.
Tüm bunların ötesinde, Türkiye’nin Libya ile imzaladığı Münhasır Ekonomik Bölge Anlaşması, Doğu Akdeniz’deki tüm hesapları altüst ederek Avrupa’nın enerji rotalarını ve deniz yetki alanı planlarını ciddi anlamda tıkadı. Afrika’dan ve Orta Doğu’dan yükselen öfke, bir bumerang gibi Avrupa'ya geri dönerken; bu bölgelerden kopan göç dalgaları karşısında eski Doğu Bloğu ülkelerinin hiçbir sorumluluk almak istememesi AB’nin iç dayanışmasını da dinamitliyor. Göç yükü Almanya, Fransa, İtalya ve İspanya gibi çekirdek ülkelerin taşıyamayacağı bir boyuta ulaşırken, yaşlanan Avrupa nüfusu bu krize karşı demografik bir çare de üretemiyor.
*
Uyuyan Rusya ise masaya tam anlamıyla kurulmuş. Masadaki Yedi Şart ve Moskova’nın Sert Gerçekliği
Tüm bu fay hatlarının üzerinde şekillenen yeni dönemde, Rusya’nın Ukrayna barış masasında Avrupalılara dayattığı iddia edilen yedi maddelik şartlar listesi, Moskova’nın Batı’nın açmazlarını ne kadar net okuduğunu gözler önüne seriyor:
1. Finlandiya’nın NATO Üyeliğinden Vazgeçmesi / Çıkartılması: İttifakın kuzey kanadındaki bu genişlemenin Rusya'nın güvenliğine doğrudan tehdit oluşturduğu gerekçesiyle tersine çevrilmesi ve Finlandiya'nın tarafsızlık statüsüne dönmesi.
2. Baltık Cumhuriyetleri ve Doğu Kanadında Askeri Küçülme: NATO'nun Estonya, Letonya ve Litvanya gibi Baltık cumhuriyetlerindeki askeri varlığının, yığınaklarının ve taarruz silâhlarının tamamen çekilmesi; bölgedeki caydırıcılığın sıfırlanması.
3. Ukrayna’nın Tamamen Tarafsızlaştırılması ve Silahsızlandırılması: Ukrayna’nın NATO üyesi olamayacağının anayasal garantiye bağlanması, ordu büyüklüğüne katı sınırlamalar getirilmesi ve batılı silâh yardımlarının tamamen kesilmesi.
4. Kırım ve Donbas Üzerindeki Egemenliğin Tescili: Rusya'nın sahada ele geçirdiği Ukrayna topraklarının (Kırım dahil ilhak edilen bölgeler) Batı ve Kiev yönetimi tarafından resmen Rus toprağı olarak tanınması.
5. Rusya’ya Yönelik Ekonomik Ambargoların Kaldırılması: Avrupa Birliği ve Batılı müttefiklerin Moskova’ya uyguladığı tüm yaptırımların ve malî kısıtlamaların derhal ve koşulsuz olarak kaldırılması.
6. Avrupa Güvenlik Mimarisinde ABD Etkisinin Sınırlandırılması: Avrupa'nın kendi güvenliğini Washington'dan ve NATO şemsiyesinden bağımsız, Rusya'nın çıkarlarını gözeten yeni bir ikili mutabakata göre yeniden tasarlaması; Amerikan nükleer silahlarının kıtadan çekilmesi.
7. Karadeniz ve Enerji Hatlarında Moskova’nın Kontrolü: Doğu Avrupa ve Karadeniz havzasındaki tüm enerji ve deniz ticaret yollarının güvenliğinde Rusya'nın stratejik önceliklerinin ve vetosunun kabul edilmesi.
*
Bu yedi madde tek tek incelendiğinde, Rusya’nın Avrupa’nın ekonomisini, askeri ve siyasi acziyetini çok iyi etüt ettiği görülüyor. Amerika ise Çin’e karşı küresel ölçekte varlığını koruyabilmek adına geleneksel askeri gücünün sınırlarına dayandığını, İran ve Husiler denklemi üzerinden Kızıldeniz/Babülmendep hattında tıkanmasıyla bizzat tecrübe ediyor.
*
Sonuç: Vizyonsuz Bir Siyasetin Bedeli
Bugün Avrupa Birliği, kendi yarattığı krizlerin kurbanı durumundadır. Artan iç borçları, tükenen sosyal devlet modelleri, savunma yükü altında ezilen ekonomileri ve sokaklardaki kargaşaları yönetemeyen bir Avrupa gerçeği ortadadır. Tarihsel körlükle atılan adımların coğrafi ve ekonomik gerçeklerle çarpıştığı bu noktada en büyük tehlike; Avrupa’nın başındaki bugünkü siyasi yönetim anlayışının, tüm bu çok boyutlu krizi kavrayabilecek, yönetebilecek ve hakiki bir çözüm üretebilecek kapasiteden oldukça uzak olmasıdır.
*
Avrupa'nın işi zor; çünkü geçmişin konforlu ezberleriyle bugünün çok kutuplu, borç batağındaki ve yerelleşen dünyasını okumaya çalışan akıl, yaklaşan fırtınada çok hırpalanacaktır.
Yorum Yazın