Ali AYDEMİR
Ali AYDEMİR

'Borsada kazanmak kadar kaybetmemek de marifet'

Yayınlanma: 15 Kasım 2026
91782 Görüntüleme
Borsa bazen kazanç umudunun, bazen de kaybetme korkusunun adresi oluyor. Bir hissenin birkaç gün içinde hızla yükselmesi, sosyal medyada peş peşe yayılan “tavan olacak” yorumları ve kolay kazanç vaatleri yatırımcıyı harekete geçirirken, aynı hızla gelen düşüşler ciddi kayıplara yol açabiliyor. Üstelik artık piyasayı etkileyen dinamikler yalnızca şirket bilançoları ve ekonomik göstergelerden ibaret değil; sosyal medya grupları, fon hareketleri, likidite ve yatırımcı psikolojisi de fiyatların oluşumunda önemli rol oynuyor. 2026 yılı da Borsa İstanbul açısından bu açıdan dikkat çekici bir tablo ortaya koydu. Yılın ilk bölümünde güçlü bir yükseliş yaşanırken, üçüncü çeyreğin sonunda sert bir düzeltme geldi. Ardından gündeme gelen soruşturmalar, piyasanın nasıl işlediği ve manipülasyonun hangi mekanizmalar üzerinden gerçekleşebileceği konusundaki tartışmaları daha da büyüttü. Peki bir hissenin yükselişi ne zaman fırsat, ne zaman tehlike işaretidir? “Tahtacı”, “spekülatör” ve “manipülatör” gerçekten aynı şey midir? Küçük yatırımcı sosyal medyada karşılaştığı yatırım tavsiyelerine ne kadar güvenebilir?
Borsa Uzmanları Derneği Başkanı Ali Aydemir ile borsanın görünmeyen yüzünü, manipülasyonun işleyişini ve yatırımcının kendisini korumak için nelere dikkat etmesi gerektiğini konuştuk.
*
İKİ DÖNEME AYIRMAK GEREKİR
Öncelikle Borsa İstanbul’un son durumunu değerlendirir misiniz? 2026 yılı nasıl geçiyor?
2026’yı, Borsa İstanbul açısından iki farklı döneme ayırmak gerekiyor. Yılın ilk bölümünde oldukça güçlü bir performans gördük. BİST 100, 2 Ocak 2026’da 11.498 puandan kapandı; ocak ayında yüzde 22,9 yükselerek 1997’den bu yana en güçlü ocak performanslarından birini gerçekleştirdi. Ancak yılın üçüncü çeyreğinde tablo değişti. BİST 100, eylül ayında 15 bin puanın üzerine kadar çıktıktan sonra özellikle fon likiditesi, piyasa güveni ve soruşturma haberlerinin etkisiyle çok sert bir düzeltme yaşadı. 8 Ekim kapanışı 12.213,58 seviyesinde. Son 52 haftanın zirvesi 15.204,92 olduğundan, endeks zirvesinin yaklaşık %20 altında bulunuyor. Her iki bölümde de hem iç hem de dış gelişmelerin etkilerini görmek mümkündür. İlk dönemde İran ile ABD-İsrail savaşı petrol ve hammadde fiyatları etkileyip küresel risk iştahını olumsuz etkilemiştir. Borsamız bu durumdan etkilense de toparlanmayı bilmiştir. Ancak hisse senetleri ve fonlar ile ilgili meydana gelen yapay fiyat hareketleri dengeleri oldukça olumsuz yünde etkilemiştir. Dolayısıyla 2026 için özet olarak yılın ilk yarısı güçlü yükseliş, üçüncü çeyrek sonu itibarıyla ise sert düzeltme ve güven sınavıyla geçti diyebiliriz.
Yıl başına göre endeks hâlâ nominal olarak artıda olsa da yatırımcı açısından sadece endekse seviyesine bakmak yeterli değil. Hangi hisselerin yükseldiği, yükselişin ne kadarının reel kârlılıkla desteklendiği ve piyasadaki likiditenin ne kadar sağlıklı olduğu daha önemli.
Son dönemde gündeme gelen “borsa vurgunu” soruşturması bize borsadaki hangi mekanizmaları gösterdi?
Olayın en önemli tarafı, bize borsanın yalnızca “hisse alıp satılan” bir yer olmadığını göstermesidir. Birbirine bağlı birkaç mekanizmanın varlığı daha net anlaşılmıştır.
*
Fon, hisse yoğunlaşması, fiyat hareketi, NAV/getiri, yeni yatırımcı, yeni para, daha fazla talep, daha yüksek fiyat. Bu mekanizma sağlıklı şirketlerde ekonomik temellerle desteklenebilir. Ancak düşük fıkı dolaşıma sahip, likiditesi sınırlı hisselerde aşırı yoğunlaşma varsa fiyat oluşumu çok daha hassas hale gelir.
ancak ortaya çıkan mekanizmalar piyasanın yapısal olarak hangi risklere açık olduğunu da gösteriyor. SPK’nın kendisi de piyasa gözetiminin temel amacının olağandışı fiyat ve miktar hareketlerini izlemek olduğunu belirtiyor. 28 Ağustos’ta SPK’nın fonlar ile ilgili aldığı önlemler aslında bu durumu gidermeye yönelik olmakla beraber yaşanan likidite sıkıntısı ve yapay fiyat hareketi ile şişen hisse fiyatları borsadaki beklentileri bozmuştur.
*
MANİPÜLASYON NASIL YAPILIR?
Manipülasyon denildiğinde borsada gerçekte ne oluyor?
En basit ifadeyle; piyasanın gerçek arz ve talep koşullarını olduğundan farklı göstererek diğer yatırımcıların kararlarını etkilemek. Bunun çeşitli yöntemleri olabilir, Örneğin;
Gerçek bir alım amacı olmadan yüksek miktarlı emirler vermek,
Emirleri daha sonra iptal ederek arz-talep görüntüsünü değiştirmek,
Birbirleriyle bağlantılı hesaplar arasında işlemler gerçekleştirmek,
Fiyatı belirli seviyelere taşımaya çalışmak,
Kapanış fiyatını etkilemeye yönelik işlemler yapmak,
Hacmi yapay biçimde artırmak,
Sosyal medya üzerinden yanlış veya yanıltıcı bilgi yaymak,
Bir hisseyi “yükselecek” şeklinde pazarlarken aynı zamanda o hissede pozisyon taşımak.
SPK’nın açıklamasında özellikle emir verme, emir iptal etme, emir değiştirme ve hesap hareketlerinin dahi işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı bakımından değerlendirilebileceği belirtiliyor. Hatta fiyatın oluşumunu etkileyebilecek bir adetlik işlem dahi koşullara göre önem taşıyabilir. Yani mesele yalnızca “Birisi çok hisse aldı, fiyat yükseldi” değildir.
Asıl soru; “Bu işlemler gerçek yatırım amacıyla mı yapıldı, yoksa piyasada yanlış/yanıltıcı bir görüntü oluşturmak amacı mı vardı?” ve bunun cazibesine kapılan diğer katılımcıların durumudur.
Borsada kaybeden neden çoğunlukla küçük yatırımcı oluyor?
Burada hem yatırımcı davranışının hem de piyasa yapısının rolü var. Küçük yatırımcının en büyük dezavantajlarından biri bilgi ve işlem hızındaki asimetridir. Profesyonel yatırımcı, bilanço okur, şirketi takip eder, KAP’ı izler, risk modelleri kullanır, pozisyon büyüklüğünü kontrol eder, likiditeyi analiz eder. Buna karşılık bireysel yatırımcı çoğu zaman “Hisse neden yükseliyor?” sorusuna cevap aramak yerine, “Daha ne kadar yükselir?” sorusuna odaklanıyor. Ama burada küçük yatırımcıyı tamamen suçlamak da doğru değil. Eğer piyasada düşük likiditeli hisselerde yoğunlaşma, bilgi asimetrisi, sosyal medya yönlendirmeleri veya çıkar çatışmaları gibi sorunlar varsa, bunlar piyasanın yapısal riskleridir. Dolayısıyla küçük yatırımcı hatalı karar verebilir ancak bütün kayıpları yatırıma hatasıyla açıklamak da doğru değildir. Diğer bir nokta da küçük yatırımcının korunması için hem yasal düzenlemeler hem de bunlarla ilgili kurumların zamanında müdahale ederek olumsuzluğu önlemesi gerekliliğidir.
*
“Tahtacı”, “spekülatör”, “manipülatör” arasındaki fark nedir?
Bu kavramların önemli bir kısmı hukuki değil, piyasa jargonudur. Tahtacı; piyasada belirli bir hissede çok aktif olan, büyük emirleriyle fiyat üzerinde etkisi görülen kişi veya grup için kullanılan gayri resmi bir tabirdir. Tahtacı olmak suç değildir. Spekülatör; fiyatın gelecekteki hareketinden yararlanmak amacıyla risk alan yatırımcıdır. Spekülasyon da tek başına suç değildir. Piyasaların doğası gereği spekülasyon pek çok piyasada olağan karşılanmaktadır.
Manipülatör de durum değişiyor. Amaç yanlış veya yanıltıcı bir fiyat, arz-talep veya bilgi görüntüsü oluşturmaktansa ve kanundaki diğer unsurlar oluşuyorsa konu piyasa dolandırıcılığı kapsamına girebilir. Dolayısıyla bu bir sermaye piyasası suçudur. 6362 sayılı kanunun 107. maddesinde hem işlem bazlı hem de bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı düzenleniyor.
*
SOSYAL MEDYA ETKİLİYOR
Sosyal medya manipülasyonların yeni merkezi mi?
Evet, önemli merkezlerden biri haline geldi. Ancak tek merkez değil. X, Telegram, WhatsApp ve kapalı gruplar yatırımcıların çok hızlı biçimde organize olabilmesini sağlıyor.
Örneğin; “Bu hisse yarım tavan” denildiğinde, bunu yazan kişinin hissede pozisyonu var mı, zaman aldı, ne zaman satacak, bilgiyi nereden aldı, bu bilgiyi neden şimdi yayıyor gibi soruların cevaplanması gerekiyor. SPK daha önce sosyal medya gruplarında yatırımcılara “al” tavsiyesi verilirken, tavsiyeyi veren kişilerin eş zamanlı olarak kendi ellerindeki hisseleri yüksek fiyattan sattığının tespit edildiğini açıklamıştı. Dolayısıyla sosyal medyada bir bilgiye bakarken; “Bu bilgi doğru mu? Bağlımı bana kim, neden veriyor?” sorusu da önemlidir. SPK Başkanı da 2026’da özellikle sosyal medya ve dijital platformlarda bilgi kirliliği, manipülasyon, dezenformasyon ve yüksek getiri vaatleri konusunda yatırımcıları uyardı. Biz de dernek olarak gerek sosyal medya gerekse geleneksel medyada açıklama, yorum, analiz gibi piyasa ile ilgili bilgi veren kişilerin mutlaka ‘lisanslı’ ve belli bir ‘tecrübeye’ sahip olması gerektiğine inanıyoruz. Bu amaçla son yirmi yıldır hem SPK hem de ilgili bakanlıklar nezdinde girişimlerimiz sürmektedir. Çözüm önerimiz ‘Bağımsız yatırım danışmanlığı’ müessesesinin oluşturulması yönündedir.
Bir hissenin hızla yükselmesi ne zaman alarm işareti olur?
Tek başına hızlı yükseliş alarm değildir. Ama bu tablo oluşuyorsa dikkat gerekir. Fiyat artıyor, hacim yükselmesine karşın şirket kârlı değilse, cira bu süreci desteklemiyorsa, şirket değeri temel analizle açıklanamıyorsa bu süreçte KAP’ta şirket hakkında önemli bir bilgilendirme yapılmamışsa, fiili dolaşımı düşük, sosyal medya ilgisi yüksek ise
*
RİSK GERÇEKLEŞMEDEN ÖNCE DENETİM ŞART
SPK ve diğer kurumların denetimi yeterli mi? Burada çok dengeli konuşmak gerekiyor. SPK’nın hiçbir şey yapmadığını söylemek doğru değil. SPK’nın piyasa gözetim sistemi olağandışı fiyat ve miktar hareketlerini izliyor. Ayrıca 6 Ekim 2026 tarihli açıklamasında, Borsa İstanbul’dan gelen bildirimleri değerlendirdiğini ve 2025’te 2,741 milyar TL, 2026’nın ilk dokuz ayında 948 milyon TL idari para cezası uyguladığını; 2026 başından bu yana 174 kişi hakkında suç duyurusunda bulunulduğunu açıkladı. Bunların 96’sının fon işlemleriyle ilgili olduğunu belirtti. Dolayısıyla sorun “Denetim hiç yok” şeklinde ifade edilmemeli. Asıl tartışılası gereken “Denetim, risk gerçekleşmeden önce yeterince erken çalışabiliyor mu?” Bence burada geliştirilmesi gereken alanlar var. Özellikle; SPK + Borsa İstanbul + MKK + Takasbank + Masak + BDDK arasında gerçek zamanlı veri paylaşımı ve ortak erken uyarı mekanizması güçlendirilmeli. Borsa Uzmanları Derneği’nin önerisi de bu yönde. Dernek; kurumlar arası koordinasyonun güçlendirilmesini ve piyasayı anlık izleyen, erken uyarı mekanizmaları geliştiren daimi bir “Piyasa İzleme ve Geliştirme Komitesi” kurulmasını öneriyor. Bu komitede de ‘piyasa deneyimi’ ile derneğin yer alması çok önemli. Denetim sadece “suç oldu mu” diye bakmamalı, “risk neden büyüyor” sorusunu da sürekli izlemeli.
ve bunların hepsi aynı anda ortaya çıkıyorsa yatırımcı kendine şu soruyu sormalıdır. “Bu fiyatı destekleyen ekonomik gerekçe nedir?” Özellikle birkaç gün içinde çok yüksek getiriler oluşuyorsa FOMO’ya kapılmadan önce bilanço ve KAP kontrolü yapılmalı. Geçmiş fiyat yükselişinin gelecek için referans olmadığı unutulmamalıdır.
*
FIRSATI KAÇIRMA KORKUSU
“Tavan yapan hisseyi kaçırmayayım” psikolojisi nasıl bir tuzak?
Bunun adı gerçekten FOMO—Fear of Missing Out yani fırsatı kaçırma korkusu.
Psikolojik döngü genellikle şöyle; hisse yükseliyor, ben de girmeliyim, tavan oluyor, daha da yükselecek, daha yüksek fiyattan alım, haber akışı değişiyor/satış geliyor, likidite azalıyor, çıkmak zorlaşıyor, zarar büyüyor. Buradaki en büyük hata yatırım kararını fiyat yükseldiği için vermek. Oysa fiyat yükseldiği için değil, şirketin gelecekteki değeri yükseldiği için yatırım yapılması gerekir. Genellikle manipülatörler bu dürtüyü kullanarak ‘acemi’ yatırımcıyı tuzaklarına düşürür.
Zarar eden yatırımcı ne zaman zararı durdurmalı?
Her şeyden önce ‘gerekmeyen’ bir para ile borç almadan yatırım yapılmalı diğer yandan ne olursa olsun başlangıçta makul bir kar ve olası zarar tespiti yapılmalıdır. Burada tek bir yüzde vermek yanlış olur. Çünkü yüzde 5 zarar her hisse için aynı anlamı taşımaz. Önemli olan yatırım kararının neden bozulduğudur. Örneğin; “Şirketin kârının artacağını düşündüğüm için aldım.” Ama sonra kâr beklentisi bozulduysa pozisyon yeniden değerlendirilmelidir. Fakat “Herkes alıyor diye aldım” diyorsanız zaten ortada baştan tanımlanmış bir yatırım tezi yoktur. Sert düşüşlerde en büyük hata panikle satmak veya inatla beklemek. İkisi de yanlış olabilir. Doğru soru; “Bugün elimde bu hisse olmasaydı, mevcut fiyatından tekrar alır mıydım?” Cevap hayırsa, pozisyonun yeniden değerlendirilmesi gerekir.
*
KÜÇÜK YATIRIMCI İÇİN BEŞ VERİ
Küçük yatırımcı bir hisseye girmeden önce hangi baş veriye bakmalı?
Ben bunu beş başlıkta toplarım. Birincisi bilanço. Şirket gerçekten para kazanıyor mu? Ciro, faaliyet kârı, net kâr ve nakit akışı birlikte incelenmeli. Öncelikle temel analiz yapılmalı.
İkincisi borçluluk. Şirketin borcu ne kadar? Özellikle net borç/FAVÖK ve finansman giderleri önemli. Vade yapısı, borcun çevrilebilirliği, neden borçlanıldığına bakılmalı. Üçüncüsü işlem hacmi ve likidite. Sadece “günde kaç TL işlem oluyor?” değil, ben 1 milyon TL’lik pozisyonu gerektiğinde satabilir miyim sorusuna bakılmalı. Yani likidite özellikleri ters bir gelişmede iyi mi yoksa son haftalarda bazı hisselerde yaşadığımız gibi nakde dönme sıkıntısı yaşanıyorsa alınan hissenin değeri yoktur. Dördüncüsü ortaklık ve fiili dolaşım. Şirketin ne kadarı gerçekten piyasada dolaşıyor?
Düşük fiili dolaşım artı yüksek fiyat oynaklığı eşittir daha yüksek risk. Ortaklık yapısı kimlerden oluşuyor, ortak kendi hissesini satıyor mu, geri alım programı yapıyor mu?
Beşincisi KAP. Ben bunu özellikle beşinci sıraya koyuyorum çünkü yatırımcının en önemli ücretsiz bilgi kaynaklarından biri. Şirketin; finansal tabloları, özel durum açıklamaları, sermaye işlemleri, ortaklık değişimleri, önemli sözleşmeleri, yönetim değişiklikleri buradan takip edilebilir.
Bu Makale Kaynak İSMMMO Yaşam 124 https://share.google/LauXqV3qmHMRRShaw dijitel dergide yayımlanmıştır
Ali AYDEMİR Borsa Uzmanları Derneği Başkanı

Yorum Yazın