İnsanın bu dünyadaki en büyük mücadelesi, başkalarıyla değil, kendi nefsiyle verdiği mücadeledir.
Çünkü insan bazen öfkesine yenilir, bazen hırsına, bazen kibrine, bazen de bitmek bilmeyen arzularına… Kendini haklı görmeye başladığı anda başkasının hakkını, gönlünü, emeğini görmezden gelir.
Nefis dediğimiz şey, insanın içindeki bitmeyen isteklerin sesidir. Terbiye edilmediğinde insana her şeyi kendine hak görmeyi öğretir. Daha fazlasını ister, daha yüksekte olmak ister, herkesten üstün görünmek ister. Zamanla insan, sahip olduklarının değil, sahip olamadıklarının esiri olur.
Oysa insanı büyüten makamı, parası, şöhreti ya da çevresindeki insanların sayısı değildir. İnsanı büyüten, kendine hâkim olabilmesidir.
Bir gönlü kırmadan konuşabilmek, haksızken özür dileyebilmek, gücü elindeyken incitmemek, kimsenin hakkına göz dikmemek… İşte gerçek insanlık biraz da burada başlar.
Erenlerin yolu, insanın önce kendini tanımasından geçer. Başkasının kusurunu aramadan önce kendi içindeki karanlıkla yüzleşebilmesidir mesele. Dilinde güzel sözler taşımak kolaydır; asıl olan o sözleri hayatına geçirebilmektir.
Cem meydanında can olmak, yalnızca bir araya gelmek değildir. Birbirinin hakkını gözetmek, rızalık almak, gönül incitmemek ve insanı insan olduğu için sevebilmektir.
Ne yazık ki bugün bazı insanlar gönül dilini konuşurken nefislerinin dilinden vazgeçemiyor. Dillerinde sevgi, davranışlarında kibir; sözlerinde kardeşlik, gönüllerinde hesap taşıyorlar.
Unutulmamalıdır ki insan, nefsini yenemediği sürece kendini yenmiş sayamaz.
Çünkü en büyük makam, insanın kendi nefsine hükmedebilmesidir. En büyük zenginlik, gönül kazanabilmektir. En büyük erdem ise kimse görmediğinde de doğru kalabilmektir.
Belki de insanın ömrü boyunca kendisine sorması gereken en önemli soru şudur:
Ben nefsimin peşinden mi gidiyorum, yoksa vicdanımın sesini mi dinliyorum?
Çünkü insanın gerçek yolculuğu, kendine döndüğü gün başlar.
Şehriyar