Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanları mücadelesi, yalnızca diplomatik masalarda yürütülen bir argüman savaşı değil; sahada atılan her bir fiilî adımla, yapılan her resmi yazışmayla ve sergilenen her tutumla şekillenen dinamik bir süreçtir. Bu süreçte en kritik kavramlardan biri kuşkusuz “devlet uygulamalarının sürekliliği” ilkesidir.

Girit–GKRY (Güney Kıbrıs Rum Yönetimi) elektrik bağlantı projesi kapsamında Fransız araştırma gemisinin Türk kıta sahanlığını kapsayan bölgede yürüteceği faaliyetler etrafında dönen son tartışmalar, bu ilkenin neden hayati olduğunu bir kez daha gözler önüne sermiştir. Yunan makamlarının; söz konusu faaliyetler için Yunanistan’dan izin alındığı, Türkiye’ye ise yalnızca yazılı bildirimde bulunulduğu yönündeki açıklamaları geçiştirilebilecek birer propaganda beyanı değildir. Bu iddialar, Türkiye’nin deniz yetki alanlarındaki egemenlik hakları bakımından mutlaka ve tereddütsüz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Hukuki Rejimlerin Karıştırılmaması Esastır  Uluslararası deniz hukukunda son derece açık bir ayrım bulunmaktadır: Deniz tabanı araştırmaları ile denizaltı kablosu veya boru hattı döşenmesi tamamen farklı hukuki rejimlere tabidir.

1. Deniz Tabanı Araştırmaları (İzne Tabi): Bir devletin kendi kıta sahanlığında yürütülecek ilmi veya teknik araştırma faaliyetleri ilgili kıyı devletinin açık rızasına ve iznine tabidir. Türkiye’nin kıta sahanlığı içerisinde izin gerektiren bir araştırma faaliyeti yürütülüyorsa, Türkiye’nin onayı olmaksızın atılan her adım hukuken geçersizdir.

2. Kablo Döşenmesi (Bildirim ve Koordinasyon): Kıta sahanlığına kablo veya boru döşenmesi serbestisi bulunmakla birlikte; bu süreçte kıyı devletine bildirim yapılması, gerekli koordinasyonun sağlanması ve kıyı devletinin kıta sahanlığı üzerindeki münhasır haklarına eksiksiz riayet edilmesi esastır.

Bir araştırma faaliyetinin, "kablo döşeme hazırlığı" kılıfı altında izin rejiminden çıkarılıp sadece bildirime tabiymiş gibi sunulması, uluslararası hukukun açık bir ihlali ve Türk tezlerini aşındırma girişimidir.

Çeyrek Asırlık Örnek: Northern Access Gerçeği Devletlerin deniz yetki alanlarındaki hukuki tutumları ve fiilî uygulamaları, günübirlik kazanımların ötesinde onlarca yıl sonrasını şekillendiren emsaller yaratır.

Nitekim Mart 2002’de Doğu Akdeniz’de araştırma yapan Northern Access araştırma gemisinin Türkiye’den izin almış olması, aradan yaklaşık çeyrek asır geçmiş olmasına rağmen bugün hâlâ masaya konulan güçlü bir devlet uygulamasıdır (state practice). Bu emsal, hakların muhafazası için ortaya konan hukuki tutarlılığın uzun vadeli değerini net bir şekilde kanıtlamaktadır.

İhmal Edilen Her Uygulama Aleyhimize Dönüşebilir Günümüzde Türk kıta sahanlığında izin gerektiren araştırmalar için yalnızca bildirim yapılmasının yeterli kabul edilmesi veya bu duruma zımnen göz yumulması son derece tehlikeli bir emsal yaratacaktır. Geçmişte büyük kararlılıkla tesis edilen devlet uygulamalarının sürekliliği zarar görecek; daha da önemlisi bu sükût veya eksik müdahale, ileride uluslararası mahkemelerde veya diplomasi masasında Türkiye’nin hukuki tezleri aleyhine meşruiyet kanıtı olarak kullanılacaktır.

Deniz yetki alanlarımızdaki hak ve menfaatlerimizi korumak, yalnızca ihlallerin ardından tepkisel açıklamalar yapmakla mümkün değildir. Mavi Vatan’daki haklarımız; uluslararası hukuka tam uyum sağlayan, tavizsiz, tutarlı ve kesintisiz devlet uygulamalarıyla korunabilir. Geçmiş emsallerin arkasında durmak ve bugünkü ihlal girişimlerine karşı hukuki çerçeveyi net bir şekilde işletmek tarihî bir sorumluluktur.