Uluslararası deniz hukukunda devletlerin egemenlik hakları, yalnızca imzalanan antlaşmalarla veya yapılan diplomatik açıklamalarla değil, sahada ortaya konulan tutarlı ve kararlı devlet uygulamalarıyla şekillenir. Bugün atılan her adım, yayımlanan her seyir duyurusu (NAVTEX) ve verilen her izin, yarın uluslararası mahkemelerde ve müzakere masalarında Türkiye’nin karşısına hukuki bir delil olarak çıkacaktır. Uluslararası Adalet Divanı içtihatlarında ve örfî hukukta, bir devletin hak iddia ettiği sahada kendi iradesini istikrarlı biçimde kabul ettirmesi esastır. Eğer bir devlet, yetki alanındaki yabancı faaliyetlerin üçüncü bir başkentten izin alarak veya yalnızca bildirimde bulunarak gerçekleşmesine göz yumarsa, bu durum uluslararası hukukta hak iddasından vazgeçme (acquiescence) riski doğurur.

Bu çerçevede, Fransız araştırma gemisi Abeille Marengo’nun Türk kıta sahanlığında yürüteceği faaliyetlere ilişkin gündeme gelen iddialar, üzerinde ciddiyetle durulması gereken stratejik bir uyarı niteliğindedir. Söz konusu geminin, Türkiye’nin deniz yetki alanları içerisinde gerçekleştireceği çalışmalar için Türkiye’nin yanı sıra Yunanistan’dan da izin talep etmiş olma ihtimali egemenlik haklarımız açısından kabul edilemezdir. Meselenin çok daha vahim boyutu ise geminin Yunanistan’dan resmî izin isterken kıta sahanlığının gerçek sahibi olan Türkiye’den izin talep etmek yerine yalnızca bildirimde bulunmuş olma ihtimalidir.

Karşı karşıya olduğumuz bu durum, coğrafi gerçekleri ve uluslararası hukuku yok sayan maksimalist Seville Haritası zihniyetinin bir yansımasıdır. Avrupa Komisyonu'nun finansmanıyla hazırlanan ve Yunanistan ile GKRY tarafından dayatılan bu harita, ana karaların haklarını hiçe sayarak Meis gibi küçük adaların bile tam kıta sahanlığı ve MEB sahibi olduğunu iddia eder. Türkiye ise UNCLOS'a taraf değildir ve hakkaniyet ilkesine dayanarak, Anadolu gibi devasa bir ana karanın kıta sahanlığının adalarca haksız biçimde kesilemeyeceğini savunmaktadır. Mavi Vatan doktrini de gücünü bu uluslararası hukuk kurallarından, teamüllerden ve 2019 Türkiye-Libya Mutabakatı gibi stratejik adımlardan almaktadır.

Tarihsel hafızamız, sahadaki tavizsiz duruşun ne denli hayati olduğunu defalarca kanıtlamıştır. Mart 2002’de ve Eylül–Aralık 2020 dönemlerinde Oruç Reis ve Barbaros Hayrettin Paşa sismik araştırmalarıyla Doğu Akdeniz’de ortaya konulan kararlı devlet uygulamaları, Türk Donanmasının aktif refakati ve BM'ye yapılan bildirimler bugün hâlâ tezlerimizin en güçlü dayanaklarını oluşturmaktadır. O dönem sergilenen net tavır, Türkiye'nin haklarını tescilleyen temel referanslar hâline gelmiştir.

Dış politikada ve deniz yetki alanları mücadelesinde en büyük tehlike, "bugünü kurtarmak" veya iç kamuoyuna geçici bir başarı görüntüsü sunmak adına uzun vadeli millî menfaatlerden ödün vermektir. Günlük siyasi konjonktür uğruna verilecek en küçük idari esneklik, gelecek kuşakların Mavi Vatan’daki haklarına vurulmuş bir pranga olacaktır.

Bu nedenle konu, tüm hukuki ve diplomatik boyutlarıyla ivedilikle yeniden değerlendirilmelidir. Söz konusu gemi Türk deniz yetki alanlarına girdiği andan itibaren, sahadaki fiili egemenliğimiz tereddüde yer bırakmayacak şekilde gösterilmelidir. Bölgede görev yapan bir savaş gemimiz ve/veya deniz karakol uçağımız tarafından gemiye telsiz çağrısı yapılarak şu mesajın iletilmesi ve faaliyet süresince periyodik olarak tekrarlanması, devlet uygulamasının kayda geçirilmesi adına hayati önem taşımaktadır:

“Türk deniz yetki alanlarında araştırma faaliyeti yürütüyorsunuz. Türk makamlarınca verilen izin çerçevesinde gerçekleştireceğiniz çalışmalar sırasında herhangi bir ihtiyacınız olması hâlinde, uygun muhabere devrelerinden Türk makamlarına bildirebilirsiniz.”

Bu çağrı, hem gemiye hem de bölgeyi izleyen uluslararası aktörlere, söz konusu sahanın tek yetkili makamının Türkiye Cumhuriyeti olduğunu tartışmasız biçimde ilan edecektir.

Unutulmamalıdır ki deniz yetki alanlarımızdaki haklarımız, kâğıt üzerindeki beyanlarla değil, sahada ortaya konulan kararlı, tutarlı ve tavizsiz devlet uygulamalarıyla korunur.